X
تبلیغات
به خێر هاتن بو بڵاگی نه‌قشبه‌نديه:: سوود وه‌ر گرتن له بابه‌تكانی ئه‌م بڵاگه بێ ئاماژه به سه‌رچاوه قه‌ده‌غه‌يه :: تكايه بوچوونه‌كانی خۆتان بنووسن و به‌م جۆره‌ يارمه‌تی‌مان بده‌ن::   ته‌سه‌ووف و ته‌ريقه‌تی نه‌قشبه‌ندی
سه‌باره‌ت به ته‌سه‌ووف و ته‌ريقه‌تی نه‌قشبه‌ندی و مه‌شايخی هه‌ورامان

 

ئاشێره: حه‌زره‌تي شێخ محمّد عوسمان ئه‌م ئاموژگاريانه‌ي ساڵێك و چه‌ند مانگ پيش له وه‌فاتي نووسيوه.  ئه‌م ئاگاداريه هه‌ر له‌و كاته‌دا بڵاو كراوته‌وه. حه‌زره‌تي شێخ سه‌باره‌ت به‌م ئاموژگاريانه نووسيويه‌تي:

«ئه‌وه‌ي لێي لا بدا من ته‌به‌ڕڕا ئه‌كه‌م لێي ئه‌وه‌ش پابه‌ندي بێت وه هه‌مووي ته‌تبيق بكات به حه‌ول و قووه‌تي خوا هه‌رگيز فه‌رامووشي ناكه‌ين و لێي به‌رپرسيارين».

 

ئاگاداريه‌ك له حه‌زره‌تي شێخ محمّد عوسمان سراج‌الدّينه‌وه بۆ هه‌موو موريد و مه‌نسووباني ته‌ريقه‌ي پيرۆزي نه‌قشبه‌ندي

 

                                       بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

 

هَذَا بَلاَغٌ لِّلنَّاسِ وَلِيُنذَرُواْ بِهِ  (ابراهيم / 52)

 

بۆ هه‌موو دڵسۆزان و موریدانی ڕێگای خوداناسي و ڕێبازي پيرۆزي ته‌ريقه‌ي نه‌قشبه‌ندي، زانايان و سه‌رحه‌ڵقه‌ي خه‌تمه و شوێنكه‌وتواني ته‌ريقه‌ت؛

السّلام عليكم و رحمةالله و بركاته

له كاتێكدا موسوڵمانان به گشتي وه‌زعيان له ته‌نگژي و ناڕه‌حه‌تي‌دايه و ئاييني ئيسلام غه‌ريب بووه‌ته‌وه، ده‌يان پيلاني جه‌هه‌ننه‌مي نه‌خشه‌ي كێشاوه بۆ دووبه‌ره‌كێ و فيتنه‌يي و په‌كخستني ده‌وري موسوڵماني ڕاست ئا له‌م كاته‌دا ئه‌وه‌ێ له سه‌ر سوننه‌تي حه‌زره‌تي موحه‌ممه‌د ـ صلّی الله عليه و سلّم ـ  ڕه‌فتار بكات، جيهادي نه‌فسي ئه‌مماره بكات و ئه‌خلاقي پياوچاكان له به‌رچاو بگرێ و ماڵ و مه‌تاعي دونيا سه‌رگه‌رداني نه‌كات، ئه‌وا گره‌وي ژيان ئه‌باته‌وه و نووري خودا دڵ و ده‌رووني رووناك ئه‌كاته‌وه « مَنْ كانَ لِلّهِ فَقَد كانَ اللهُ لَه » ره‌فتار به‌وه بكات كه ئه‌يزانێ خوا فێري ئه‌كات ئه‌وه‌ش كه نايزانێ له زانستي: « مَن عَمِلَ بِما يَعْلَم أورَثَهُ اللهُ علم  ما لَم يعلَم ».

ميلله‌تي كورديش له حاليكايه پڕ مه‌ترسي، له هه‌موو لايه‌كه‌وه ڕێبازي بي‌ديني و به‌رنامه‌ي دوور له ڕاستي ده‌وري لێ داوه و هه‌ر تاك و كومه‌ڵ و لايه‌ك به ناوێكه‌وه فريوي ئه‌و خه‌ڵكه ئه‌ده‌ن. هه‌ژاري و بي‌سوادي و تێ‌نه‌گه‌يشتني زۆربه‌ي خه‌ڵك له حه‌قيقه‌تي ئيسلام واي كردوه به ده‌م هه‌موو ڕه‌شه‌بايه‌كه‌وه ياري ئه‌كه‌ن و له هه‌ر كوێ بايێ هه‌بێ شه‌ني خويان ئه‌كه‌ن و پرووشه‌ي شه‌نه‌كه‌يش ئه‌ونده‌ي تر به‌رچاويان ئه‌گرێ و نابينايان ئه‌كات و بير له مه‌سئوولييه‌تي لاي خوا ناكه‌نه‌وه؛ بۆيه پيويسته موريداني ڕێبازي ته‌سه‌ووف و نه‌قشبه‌ندي به دڵسوزي و لێ‌‌بڕانه‌وه ديني خوا ڕابگه‌يه‌نن « أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ (زمر/3)‌» هه‌ر په‌يمانێ كه دايان به ‌ڕاستي له سه‌ري به‌رده‌وام بن : « وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْؤُولاً (اسراء/ 34)» خۆيان نه‌خه‌نه ناو بابه‌ت و باسێ وا كه لێي به‌رپرسيار نه‌بن و شاره‌زا نه‌بن: « وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولاً (اسراء/ 36) ». پيويسته موريداني ئێمه به حيكمه‌ته‌وه بجووڵێنه‌وه و به گرژي و توندي هه‌ڵس و كه‌وت له گه‌ڵ خه‌ڵكدا نه‌كه‌ن، چونكه ئه‌فرادي ميلله‌تتان لێ ئه‌ته‌كێته‌وه: « وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ (آل عمران/ 159)». پيويسته له‌گه‌ڵ  نه‌يار و ناحه‌زاني شه‌ريعه‌ت و ته‌ريقه‌تيشدا هه‌ر به‌م شێوه ڕه‌فتار بكه‌ن كه قورئان ئه‌فرموێ: « ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ (نحل / 125)». نابێ به هيچ شێوه‌يه‌ك قسه وتن و ته‌کفير و فاسق كردني خه‌ڵكي بێت به سه‌ر زوبانتانا، يان له ناو دڵتانا جێ‌گير ببێ، چونكه ئه‌وانه ئه‌گه‌ر بێ بڕوا بن قسه وتن به خۆيان و فيكره و به‌رنامه‌يان وا ئه‌کات كه ئه‌وانيش بێ‌ئه‌ده‌بي به‌رامبه‌ر به ڕێباز و موقه‌دده‌ساتي  ئيسلام ئه‌كه‌ن و ئێوه‌يش لێي به‌رپرسيار ئه‌بن: « وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَيَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَيْرِ عِلْمٍ (انعام / 108)». ئه‌گه‌ر موسوڵمانيش بن به پێي فه‌رمايشي حه‌زره‌ت ـ صلّی الله عليه و سلّم ـ ته‌كفيري موسوڵمان بۆ يه‌كتري ئه‌گه‌ر ڕاست كات ئه‌وا به‌ري ئه‌كه‌وێ، ئه‌گه‌ر كافر نه‌بێ يان كافري ته‌واو نه‌بێ ئه‌وا كه‌ليمه‌ي كوفر ئه‌گه‌ڕێته‌وه بو ئه‌و كه‌سه‌ي كه وتوويه‌تي ـ اعاذنا الله! : « إذا قالَ الرَّجلُ لأخيه يا كافر، فَقَد باءَ بِها اَحَدُهُما، فَإن كانُ كما قال وَ الّا رَجَعَتْ عَلَيْهِ » ـ مُتُّفقٌ عَلَيه.   بۆيه نابێ ئه‌م له‌فزه‌و ئه‌مسالي له ناو موريد و مه‌نسووباني ته‌ريقه‌تي نه‌قشبه‌ندي‌دا به هيچ شێوه‌يه‌‌ك به كار بهێنرێت، ئه‌ينا له ڕێباز و ده‌ستووري ئێمه لاي داوه‌.  ڕێبازي ته‌سه‌ووف نيعمه‌تێكي گه‌وره‌ي خوداييه بۆ ئه‌فرادێ مه‌خسووس و هه‌ڵبژێرراو‌ي موسوڵمانان. ئه‌وه‌ي ئاماده‌يي وه‌رگرتني ئه‌و خه‌ڵاته به‌رزه‌ي نه‌بێ به زۆر بۆي ڕاپيچ ناكرێ، چونكه ئيمان و ئيسلامه‌تي كه سه‌رچاوه‌ي ئه‌م ڕێبازه‌يه نايه‌وێ به زۆر خه‌ڵكي پابه‌ندي لێ بكه‌ن : « لاَ إِکْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ (بقره / 256) ».

براياني موسوڵمان، موريداني ڕێبازي نه‌قشبه‌ندي!

كارێ بكه‌ن خه‌لكي له ره‌وشي به‌رزي ئێوه‌وه عاشقي ڕێبازي ئيسلام ببێت، نه‌ك له كرداري ئه‌فرادي خراپه‌وه دوسته‌كانيش تار بكه‌ن و ناحه‌زان به ئاگا بهێنن و دوژمناني ئيسلام زيندوو بكه‌نه‌وه وه به هه‌ڵويستي نادروست خه‌ڵكي بخه‌نه ناو سه‌نگه‌ري دژايه‌تي له ڕێبازه‌كه‌تان، ڕێبازي ئێمه خۆ هه‌ڵكێشان و كه‌رامه‌ت لێدان و نه‌فس به خێو كردن و فريوداني خه‌ڵكي نييه، ڕێبازي ئێمه پيلان گێڕان و حيزبايه‌تي نييه، كه ته‌نها كومه‌ڵێكي تايبه‌تي بگرێته‌وه و ئه‌وه‌ێ له گه‌ڵمان نه‌بێت به خراپ و نه‌يار سه‌ير بكرێت .

ئێمه ئه‌بێ له سه‌ر ڕه‌ويه‌ي حه‌زره‌تي پێغه‌مبه‌ر، صلّی الله عليه و سلّم ، بڕۆين به ڕێوه كه ئه‌فه‌رموێ: « أنزِلُوا النّاسَ مَنازلَهُم» و « خالِقِ النّاسَ بِخُلق الحَسَن» و « خاطَبُوا النّاسَ عَلی قَدَرِ عُقُولِهِم » ئه‌و ڕابه‌ره ڕه‌حمه‌ت بۆ هه‌موو عاله‌مه، ڕێبازي ئێمه‌ش ئه‌بێ له‌و هێڵه ڕاسته لا نه‌دات. به يه‌كساني سه‌يري هه‌موو ئه‌فرادي بكات، هه‌ر وه‌كوو قورئان ئه‌فرموي: « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ (حجرات/ 10)» دڵسوز بن له‌گه‌ڵ خراپ و چاكيانا تا نووري خودا به دڵيان ئاشنا ئه‌بێت و هيممه‌تي ئه‌وليا و دڵسوزي و لێبڕاني ئێوه يه‌کيان بخات و كۆمه‌ڵگايه‌كي خواپه‌رستي، راستگۆي، نه‌ترسي تواناي لێ پێك بێت كه له پاڵ عيززه‌تي ئيسلامدا ژيان به سه‌ر به‌رن و ئيسلام و موسوڵمانانيش پێيانه‌وه سه‌‌ر به‌رز و شاد بن. وه‌ك حه‌زره‌تي عومه‌رـ رضي‌الله عنه ـ ئه‌فرموێ: « نَحنُ قَومٌ أعزّنا اللهُ بِالإسلام فَمَهْما ابتَغَيْنا العِزَّةَ مِن غَيْر الله أذلّنا الله » ئه‌وه‌ي ته‌مه‌سسوكي هه‌بێ به هۆشياري و به مه‌نتيقي ئيسلام بجوڵێته‌و‌ه و له فه‌رمايشتي خوا و پێغه‌ميه‌ري خوا و ڕێبازي شه‌ريعه‌تي ئيسلام لا نه‌دا، پيويسته پابه‌نديتان به يه‌كێ له چوار مه‌زهه‌بێ  تيسلامييه‌وه هه‌بێ، بێ لادان و ته‌لفيق و ته‌ته‌ببوعي روخه‌س، كه سه‌ر مه‌زهه‌بي ئێمه حه‌زره‌تي شافيعييه ـ ڕه‌زاي خواي لێ بێ ـ وه ئه‌و كه‌سانه كه لايان داوه زيان له ئێوه ناده‌ن:« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ عَلَيْکُمْ أَنفُسَکُمْ لاَ يَضُرُّکُم مَّن ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ (مائده/ 105)». ڕه‌حمه‌تي خوا له خاوه‌ني ئه‌و فه‌رمووده دوروسته‌يه كه ئێمه‌يش له گه‌ڵيا ئه‌ڵێين: « مَنْ تَفَقَّهَ وَ لَم يَتَصَوّف فَقَد تَفَسَّقَ وَ مَن تَصوَّفَ وَ لَم يَتَفَقَّه فقَد تَزَندَقَ و مَن جَمَعَ بَينَهُما فَقَد تَحَقّقَ».  حه‌زره‌تي ئيمام شافعيش (خواي لێ رازي بێ) ئه‌فه‌رموێ:

فَقيهاً وَ صُوفيّاًَ فَكُن لَيْسَ واحِداً   

فإنّي وَ حَقّ اللهِ ايّاكَ اَنْصَحُ

فَذلِكَ قاسٍ لَمْ يَذُقْ قَلبُه تُقَیً، 

وُ هذا جُهولٌ، فَكَيفَ ذُوالجَهلِ يَصلَحُ ؟

 

موسوڵماناني به‌ڕێز !

ڕێبازي ته‌سه‌ووف، پابه‌ندييه به شه‌ريعه‌تي ئيسلامه‌وه، هه‌رگيز له يه‌كتر جيانابنه‌وه؛ منيش خۆم به خزمه‌تكاري ئيسلام و ڕێبازه پيرۆزه‌كه‌ي ئه‌زانم، دڵنيام كه ته‌ريقه‌ي نه‌قشبه‌ندي سه‌لامه‌ت و سه‌هل و نزيكترين ڕێگايه بۆ لاي خوا. خۆم به دڵسۆزي ئوممه‌تي پێغه‌مبه‌ر ئه‌زانم بۆيه زۆر به گه‌رمي تكاتان لێ ئه‌كه‌م كه خۆتان له‌م ڕێبازه دروسته نزيك بكه‌نه‌وه تا به نووري خودا ئاشنا ببن. خه‌تمه و عيباده‌تتان گه‌رمتر بكه‌ن و زيكر و يادي خودا بكه‌ن به ويردي شه‌و و رۆژتان، دڵتان به ياد و ڕابيته ئاوه‌دان و فراوان بكه‌ن. تێكه‌ڵي حه‌رام و ئه‌هلي دونيا ئه‌ونده مه‌كه‌ن كه له جياتي ئه‌وه‌ي ئێوه ئيسلاحيان بكه‌ن ئه‌وان بتانگۆڕن و كارتان تێ بكه‌ن. هه‌ر كه‌س ئيشي خۆي و ده‌رسي خۆي و فرماني خۆي كه پێي سپێرراوه به چاكي ئه‌نجام بدات. ئامۆژگاري منيش به چاكي وه‌ربگرن «اللّهمَّ اشهَد فَقَد بَلَغْتُ». ئه‌وه‌ي لێي لا بدا من ته‌به‌ڕڕا ئه‌كه‌م لێي ئه‌وه‌ش پابه‌ندي بێت وه هه‌مووي ته‌تبيق بكات به حه‌ول و قووه‌تي خوا هه‌رگيز فه‌رامووشي ناكه‌ين و لێي به‌رپرسيارين.

وه‌سيه‌تي گرنگي ئه‌خيرم ئه‌م سێ خاله‌يه كه ئه‌بێ هه‌ر موريدێكي  ڕاستي ئێمه جێ به جێي بكات:

 

  1. له حاڵه‌تي جه‌زبه‌دا تا ئه‌توانێ خۆي بگرێ،شوێن حيله‌ي نه‌فس و شه‌يتان نه‌كه‌وێ، وه ئه‌بێ دوور بێ له به‌ناو جزبه‌ي غه‌يره حه‌قيقي، چونكه خاوه‌نه‌كه‌ي زه‌ره‌ري ته‌واوي لێ ئه‌كات و ساردي ئه‌خاته مه‌جليسي خه‌تمه‌وه، په‌يڕه‌وي زانايان و سه‌رحه‌ڵقه‌ي خه‌تمه‌كان زۆر به ئاگاداري و به حيكمه‌ت و نه‌سيحه‌تي دڵسوزانه‌وه مه‌نعيان بكه‌ن.
  2. ئه‌بێ ماڵ و مناڵي موريد له هه‌موو بارێكه‌وه پۆشته و به حورمه‌تتر بن و ئه‌و په‌ڕی هه‌وڵي ئيسلاحيان له گه‌ڵدا بدرێت.
  3. هه‌موو دونيا و سياسه‌ت و سياسه‌تمه‌داران دێن و ئه‌ڕۆن، ديني خوا هه‌ر وه‌ك خۆي ئه‌مێنێته‌وه، بۆيه ئێمه مه‌بستمان ئه‌مانه هيچي نييه جگه له به جێ‌هێناني مه‌سئوولييه‌تي لاي خوا و وه‌رگرتني ره‌زامه‌ندي په‌روه‌ردگار نه‌بێ.

 

ئيتر به خواي گه‌وره‌م سپاردن، هيممه‌تي ئه‌و‌ليا و پياوچاكان مه‌ده‌دكارتان بێت.

 

هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ  (آل عمران/ 138).

 

و صلّی الله علی سيّدنا محمّد و آله و صحبه و سلّم.

 

خادم العلماء و الفقراء

الشّيخ محمّد عثمان سراج‌الدّين النقشبندي

اسطنبول  5/5/1995

4 ذي الحجة 1415.

 

 

بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان:

 

اندرزنامۀ حضرت شيخ محمّدعثمان سراج‌الدّين ثاني

 

ترجمۀ وصيت‌نامۀ حضرت شيخ محمّد علاء‌الدّين

وصيّت حضرت شيخ نجم‌الدّين به فرزندش جناب شيخ نورالدّين

شرح حال حضرت شیخ محمّدعثمان نقشبندی (سراج‌الدّین ثانی)

+  چهارشنبه 1388/05/07کات ژمێر 1:46     | 

كۆنفڕانسی جیهانی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالیدی شاره‌زوری نه‌قشبه‌ندی له‌ هۆڵی ته‌وار له‌ شاری سلێمانی به‌رێوه‌چوو.
                                   
                                          كنگرۀ جهاني حضرت مولانا خالد  
له‌ یادی ١٨٢ ساڵه‌ی كۆچی دوایی حه‌زره‌تی شێخ مه‌ولانا خالیدی نه‌قشبه‌ندی به‌ دروشمی "مه‌ولانا خالیدی شاره‌زوری، په‌یام و هه‌ڵوێست" و به‌ چاودێری مام جه‌لال تاڵه‌بانی سه‌رۆك كۆماری عێراقی فیدراڵ و به‌ ئاماده‌بونی ژماره‌یه‌كی زۆر له ‌به‌رپرسانی حكومی و حزبی باشووری كوردستان، ده‌یان زانای ئایینی و شێخان و مورید و مه‌نسوبانی ته‌ریقه‌ت و میوانێكی زۆر له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا، ئه‌مریكا، سوریا، ئێران و ته‌واوی شاره‌كانی كوردستان و عێراق، كۆنفڕانسی جیهانی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالیدی شاره‌زوری نه‌قشبه‌ندی له‌ هۆڵی ته‌وار له‌ شاری سلێمانی به‌رێوه‌چوو.
شایانی باسه كه ‌ئه‌م كۆنفڕانسه ماوه‌ی ٣ رۆژ ده‌خایه‌نێت و له‌میانه‌یدا چه‌ندین لێكۆڵینه‌وه‌ و بابه‌ت و به‌دوادا چون سه‌باره‌ت به‌ ژیان و به‌رهه‌م و توانا و زانیاری ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ گه‌وره پێشكه‌ش ده‌كرێت.

                                   ديداري جيهاني مه‌ولانا خاليد
حه‌سیب محه‌مه‌د ده‌رویش وته‌بێژی دیداری جیهانی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید له‌ لێدوانێكی تایبه‌ت بۆ كه‌ناڵی گه‌لی كوردستان ڕایگه‌یاند: ڕۆژانی 27بۆ 29 ی ئه‌م مانگه(مانگي ۴/ ۲۰۰۹)‌ به‌ چاودێری سه‌رۆك مام جه‌لال و به‌شداری زانكۆی سلێمانی و ڕێكخراوی ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و سه‌نته‌ری ڕوناكبیری ئێلبه‌گی جاف و ناوه‌ندی چاپه‌مه‌نی ڕاگه‌یاندنی خاك و ده‌زگای ئاراس و وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری عیراق و مه‌ڵبه‌ندی كوردۆلۆجی و مه‌كته‌بی بیرو هۆشیاری و بنكه‌ی ژین. له‌یادی 182 ساڵه‌ی له‌ دنیا ده‌رچونی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید,دیداری جیهانی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید به‌ڕێوه‌ ده‌چێت به‌ به‌شداری ژماره‌یه‌ك لێكۆله‌رو شاره‌زایانی كورد و عه‌ره‌ب و ئه‌وروپی و ئه‌مریكی  لێكۆلینه‌وه‌و توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر ژیان و به‌رهه‌م و ئاوازه‌كانی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالیدی نه‌قشبه‌ندی و چه‌ندین چالاكی تر پێشكه‌ش ده‌كرێت.
 
 

بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان:

ژیا‌ننامه‌ی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید

گزارشي اجمالی از كنگرۀ جهاني مولانا خالد نقشبندي در سليمانيه

شرح حال حضرت مولانا خالد ذی‌‌الجناحين نقشبندی شهرزوری

ئه‌و كتێبانه‌ی له ستایشی پایه‌ی مه‌ولاناخاليدا نووسراون

سه‌رچاوه‌ی هه‌واڵ:

هه‌واڵنێری سه‌قز 

كه‌ناڵی گه‌لی كوردستان

+  پنجشنبه 1388/02/10کات ژمێر 2:10     | 

 

(به بۆنه‌ی دوانزه‌هه‌مین ساڵهاتی كۆچی دوایی حه‌زره‌تی شێخ موحه‌ممه‌د عوسمان سیراجوددینی دووهه‌م)

                        

                           ... شا عوسمان، ڕۆیی بۆ ماڵی پڕ گه‌نج   

                مامۆستای پایه‌به‌رز مه‌لا موحه‌ممه‌د ئه‌مینی حوسه‌ینی كڵاشی

 

هه‌زار و سیسه‌د، تاریخ حه‌فتاو په‌نج

شا عوسمان، ڕۆیی بۆ ماڵی پڕ گه‌نج

ئاخ ! داخی داخان! قـوتبی زمانی،

ده‌رچوو له ده‌سمان «عوسمانی سانی»

ڕه‌هبه‌ری ڕێگه‌ی شه‌رع و ته‌ریقه‌ت،

ڕه‌واجی ئیسلام، كاڵای حه‌قیقه‌ت

شه‌خسێ بوو نافیع بو دین و ئه‌بدان،

یاڕه‌ب ماوای بێ، جه‌ننه‌تی عه‌دنان !

جانشین كێ وێ له «تایفه‌ی سیراج»،

جاداری بكا به شه‌رعی  ڕه‌واج ؟

ئومێدم وایه له خوای  لا مه‌كان،

قه‌ت خاڵی نه‌وێ ئه‌و جاهـ  و مه‌كان

تا به «نه‌فحی سوور» به‌رزان ئه‌ون په‌س،

شه‌رع و ته‌ریقه‌ت ڕه‌واجی وێ و به‌س !

به‌نده، په‌رورده‌ی «بیاره خانه‌قا»م،

موحیببی مه‌نسووب «تایفه‌ی عه‌لا» م

به‌ڵكوو مه‌حشوور وم له زومره‌ی خاسان،

مه‌ئوام نزیك وێ له مه‌ئوای ئه‌وان !

 

                                                          جوانڕۆ  17/11/75

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

سه‌رچاوه:

كتێبی: بر پهنۀ یاد،یادنامۀ مرحوم شیخ محمّد عثمان سراج‌الدّین نقشبندی؛ گردآوری و تنظیم و مقدمه: عثمان نقشبندی؛ بخش سوم:مرثیه‌ها، به‌شي كوردی، ل 125 ، سنندج، انتشارات كُردستان، 1379.

 

:بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان

شرح حال حضرت شیخ محمّدعثمان نقشبندی (سراج‌الدّین ثانی)

... رفت و مولاناش با خود بُرد، او

شرح حال علامه ملا محمدامين حسيني كلاشي

+  جمعه 1387/11/11کات ژمێر 3:15     | 

زاراوه‌كانى شه‌ريعه‌ت و ته‌ريقه‌ت وحه‌قيقه‌ت
له‌ ڕووناكى قورئان و سوننه‌ته‌وه

     له‌ رێبازى ته‌صه‌ووفدا زۆر جار ئه‌م سێ زاراوه‌ «شه‌ريعه‌ت و ته‌ريقه‌ت وحه‌قيقه‌ت» به‌ ته‌نها ياخود پيكه‌وه‌ به‌رچاو ده‌كه‌ون و به‌كار ده‌هێنرێن له‌ ده‌قه‌كاندا .

لێره‌دا گرنگه‌ به‌ كورتى ئه‌وه‌ بزانين كه‌ هيچكام له‌م سێ  زاراوه‌  به‌ديلى ئه‌وى تريان نييه‌ ، به‌ڵكو ته‌واوكارى يه‌كترن ، به‌و واتايه‌ى كه‌ هه‌رسێكيان ره‌نگدانه‌وه‌ى يه‌ك راستين كه‌ بريتييه‌ له‌ به‌رنامه‌ى پيرۆزى ئيسلام به‌ ته‌واوى ، كه‌ مرۆڤ به‌ هۆيانه‌ه‌ ده‌گاته‌ سه‌عاده‌تى هه‌تاهه‌تايى .

    چونكه‌ «شه‌ريعه‌ت» مه‌به‌ست پێى ده‌قه‌كانى قورئان و سو‌ننه‌ته‌ ، وه‌ «ته‌ريقه‌ت» مه‌به‌ست پێى جێبه‌جێكردنى ئه‌و ده‌قانه‌يه‌ ، وه‌ «حه‌قيقه‌ت» مه‌به‌ست پێى به‌رده‌وامييه‌ له‌ سه‌ر ئه‌و جێبه‌جێكردنه‌ تا ئينسان ده‌گاته‌ ئه‌و ئاست و پله‌يه‌ى كه‌ حه‌قيقه‌تى ئيمان و ئيسلامى بۆ رونده‌بێته‌وه‌و شيرينى ئيمان ده‌چێژێت ،كه‌ به‌ «حلاوة الإيمان» له‌ سوننه‌تدا ناوى براوه‌ ۱، چونكه‌ ئيمان هه‌يه‌و شيرينى ئيمانيش هه‌يه‌، ئه‌مه‌ى دووه‌ميان له‌ به‌رده‌وامى له‌ سه‌ر ته‌ريقه‌تى شه‌ريعه‌ت ده‌ستده‌كه‌وێت كه‌ پێى ده‌ڵێن حه‌قيقه‌ت .

  ئه‌م سێ زاراوه‌يش له‌ قورئانى پيرۆزدا :

يه‌كه‌م : به‌ زاراوه‌كانى «الصبر و المصابرة و المرابطة» ناوبراون  وه‌ك ئيمامى «بيضاوي» له‌ ته‌فسيره‌كه‌يدا بۆمان باس ده‌كات له‌ ئايه‌تى پيرۆزى ( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) [سورة آل عمران(200) ] ۲

دووه‌م : به‌ زاراوه‌كانى « الموعظة ،و الشفاء ،و الهدى»  ناوبراون وه‌ له‌ ئايه‌تى پيرۆزى [ يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ)  [ سورة يونس(57)] وه‌ك ئيمام (فخر الدين الرازي ) به‌ درێژى رونيكردووه‌ته‌وه‌ ۳.

 سێيه‌م :    هه‌روه‌ها ئيمام «فخرالدين الرازي» ده‌لَێت : مه‌به‌ست له‌ سوره‌تى «فاتحة الكتاب» ئه‌وه‌يه‌ كه‌ موسڵمان به‌هۆيه‌وه‌ له‌ قۆناغى شه‌ريعه‌ته‌وه‌ ده‌چێته‌ ته‌ريقه‌ت و له‌و‌يشه‌وه‌ ده‌گات به‌ حه‌قيقه‌ت " ۴
چواره‌م : هه‌روه‌ها ئايه‌تى ( لِكُلّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ) ( سورة المائدة (48) . شێخ « ابن تيميه‌ى حه‌ررانى» له‌ ته‌فسيرى ئايه‌تى پيرۆزى (لِكُلّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ) (المائدة) (48) ده‌لَێت : (شرعه‌) بريتييه‌ له‌ (شه‌ريعه‌ت) ، (منهاج) يش بريتييه‌ له‌ (ته‌ريقه‌ت ) ، وه‌ مه‌به‌ستيش له‌مانه‌ بريتييه‌ له‌ (حه‌قيقه‌ت ) واته‌ حه‌قيقه‌تى ئايين و ئيسلامه‌تى " ۵

پێنجه‌م :  هه‌روه‌ها له‌ قورئانى پيرۆزدا (تصريح) به‌و سێ زاراوه‌ كراوه‌ :
زاراوه‌ى شه‌ريعه‌ت : له‌ ده‌يان شوێندا وه‌ك ئايه‌تى پيرۆزى (ثمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَه‌ مِنْ الأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ)[سورة الجاثية(18)] .
زاراوه‌ى ته‌ريقه‌ت : له‌ ئايه‌تى پيرۆزى (وَأَلَّو اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لاَسْقَيْنَاهُمْ مَاءً غَدَقًا] (سورة الجن (16)

  
وه‌ زاراوه‌ى حه‌قيقه‌ت  ياخود (حق) : له‌ ده‌يان جێگه‌دا هاتووه‌ وه‌ك ئايه‌تى ييرۆزى ( قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلْ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لاَ يَهِدِّي إِلاَّ أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (سورة يونس (35) .

وه‌ له‌ سوننه‌ت دا : ئه‌و سێ زاراوه‌ به‌ زاراوه‌كانى (ئيمان و ئيسلام و ئيحسان ) ناو براون . ۶

كه‌واته‌ (شه‌ريعه‌ت و ته‌ريقه‌ت و حه‌قيقه‌ت ) سێ زاراوه‌ى شه‌رعين و له‌ يه‌ك نه‌ترازاون و يه‌ك دائيره‌ پێكدێنن كه‌ دره‌ختى فره‌ په‌ل و پۆى پر به‌روبوم و  به‌ره‌كه‌تى ئاينى پيرۆزى ئيسلامه‌ ، بۆيه‌ هه‌ندێ له‌ زانايان فه‌رمويانه‌ : .(الشريعة شجرة والطريقة أغصانها والحقيقة ثمارها)  واته‌ : شه‌ريعه‌ت وه‌ك ئه‌صلى دره‌ختێك وايه‌ ، ته‌ريقه‌ت په‌ل وپۆكانيه‌تى ، حه‌قيقه‌تيش به‌روبوميه‌كانيه‌تى " ۷

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

په‌راوێزه‌كان :

(1) واته‌ له‌ فه‌رموده‌ى " ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ " رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك برقم (15) ج 1ص26 ، و رواه مسلم في صحيحه عن أنس أيضا برقم (60) ج1ص152 .
(2) بنواڕه‌ [تفسير القاضي البيضاوي مع حاشية شيخ زادة الحنفي ج2ص200] .
(3) بنواڕه‌ : التفسير الكبير للفخر الرازي ج17 ص 122] .
(4) بنوارڕه‌ : التفسير الكبير للفخر الرازي ج 1ص285ـ286] .
(5) بنواڕه‌ : مجموع فتاوي ابن تيمية ، فصل في بيان الشريعة والطريقة والحقيقة ج2 ص 489 .
(6) رواه الشيخان عن عمر بن الخطاب و أبي هريرة رضي  الله عنهما ] بنوارِه‌ : صحيح البخاري ج14ص452 برقم (4404 ) وصحيح مسلم ج1ص87 برقم 9 . .
(7)  بنوارِه‌ : تنوير القلوب للشيخ محمّد أمين الكردي  الأربيلي ص 407 ـ 408] .

سه‌رچاوه:سه‌رفرازان

+  شنبه 1387/10/28کات ژمێر 17:15     | 

به‌ پێنووسی: مامۆستا هێمن

 

                حه‌زره‌تي شێخ عوسماني سيراجه‌دديني دووهه‌م و مامۆستا مدرس

   هه‌موو كوردێكی پاك، چاك، ديندار، دڵسۆز و ئه‌ده‌بدۆست  ئه‌گه‌ر به دڵ و گيان خۆی به منه‌تبار و قه‌رزداری مامۆستای هێژا و زانای كورد مه‌لا عه‌بدولكه‌ريمی مدرّس نه‌زانێ ناهه‌قی ده‌كا. چونكه مامۆستا و كوره كارامه و ليزانه‌كانی به هه‌موو هێز و توانای خۆيانه‌وه به هيچ بارێك له خزمه‌تی كوردی چاره‌ڕه‌شی، دووره‌به‌شی هه‌ژار درێخيان نه‌كردوه. 

    به‌ڕاستي ئه‌م خزمه‌ته به نرخانه‌ی ئه‌م بنه‌ماڵه چاكه، به دين، به فه‌رهه‌نگ، به زمان، به ئه‌ده‌ب و ئاكاری كورديان كردوه شايانی ئه‌و په‌ڕی ڕێز و سوپاسه. ياخوا له‌م لايه له ‌به‌ڵای لابه‌لا دوور بن، به‌ردي سارد و گه‌رميان وه به‌ر پێ نه‌يه‌و له‌ولاش له‌به‌ر ئاڵاي پێغه‌مبه‌ر كه‌ون و حه‌شريان ده‌گه‌ڵ حه‌شری پياو چاكان بێ! پێم وايه خزمه‌ت به كوردی زۆر لێ كراو چاكه‌يه‌كه كه‌ له‌ پێش چاوي بينايی چاوان بزر نابێ و پاداشێ دنيا و قيامه‌تی ده‌بێ.

    گه‌ڕيده‌يی و ده‌ر‌به‌ده‌ری ئه‌م سوده‌ی بۆ من هه‌بوو كه له نێزيكه‌وه به خزمه‌ت مامۆستا بگه‌م و ده‌ستی موباره‌كی ماچ بكه‌م و بزانم كۆگای نوور و ده‌ريای بێ سنووره.

    جارێك ده‌گه‌ڵ چه‌ند مامۆستای گه‌وره و ماقووڵ له باره‌گای حه‌زره‌تی غه‌وس له حوجره ته‌نگ و چكۆله‌كه‌ی دا له خزمه‌تی مامۆستا دانيشتبووين، من ئه‌م بيره‌م به مێشك دا هات ئه‌گه‌ر هه‌موو نووسينه به نرخه‌كانی ئه‌م مامۆستا كورته باڵا، ڕه‌زاسووكه، خۆين شيرين و قسه خۆشه بێنی و له تايه‌كی ته‌رازووی باوی و جه‌سته‌ی لاوازی خۆشی له تايه‌كه‌ی ديكه بخه‌ی ئايا سه‌ری وه ميچی حوجره‌كه‌ی ناكه‌وی؟

    دياره ئه‌وينێكی پڕ سۆز، ئيمانێكی پيرۆز و ئيراده‌يه‌كی قه‌وی و پته‌و ئه‌م پيره خاوێنه و ئه‌م زانا كه‌م وێنه‌ي هان داوه كه له‌و ته‌مه‌نه‌دا  له خزمه‌ت به زانست، به ئه‌ده‌ب، به ئيسلامييه‌ت و ئينسانييه‌ت خافڵ و بێ ئاگا و شه‌كه‌ت و ماندوو نه‌بێ.

باسی يه‌ك يه‌ك نووسراوه‌كانی مامۆستا وه‌ك  ته‌فسيری قورئاني پيرۆز و شه‌ريعه‌تي ئيسلام و... نه به منی بێ ده‌سه‌ڵات ده‌كرێ و نه له‌و كورته باسه‌دا ده‌گونجێ، ئه‌م ئه‌ركه له ئه‌ستوێ ماموستايانی ئايينی و شاره‌زايانی ئه‌ده‌ب و پسپورانی زانسته كه هيوادارم كه‌مترخه‌می نه‌كه‌ن و شوێنه‌واره به كه‌ڵك و باشه‌كانی مامۆستا پتر به خه‌ڵك بناسينن. له باره‌ی « شه‌ريعه‌تی ئيسلام» ـی ‌دا  ڕای مامۆستايه‌كی شاره‌زام پرسی، فه‌رمووی: هه‌ركه‌سه بۆ خۆی بۆ چونێكی هه‌يه. من به ڕاشكاوی ده‌ڵێم تا ئێستا كتێبی وا ته‌واو له باره‌ی فيقهی شافيعی‌دا نه‌نووسراوه.

                          حه‌زره‌تي شيخ محمد عثمان و ماموستا مه‌لا عه‌بدولكه‌ريم

    من لێره‌دا ده‌مه‌وێ به كورتی له‌ باره‌ی ئه‌م ديوانه‌دا شتێك بنووسم به بڕوای شاره‌زايانی شيعر و ئه‌ده‌ب،« نالي» يه‌كێكه له گه‌شترين و پرشنگدارترين ئه‌ستێره به‌رزه‌كانی ئاسمانی ئه‌ده‌بی كوردی؛ ته‌نيا ره‌خنه يا به ئه‌ده‌ب‌تر بليم ده‌ردی دڵێكی له شيعري نالیيان بوو، ئه‌وه بوو كه تێگه‌يشتنی شيعره ناسك و ورد و جوان و ڕازاوه‌كانی زۆر هاسان نه‌بوو ، پيويستی به  شی كردنه‌وه ، لێ تۆژينه‌وه و ورد بوونه‌وه‌ی ته‌واو بوو ؛ كه‌سێك سێ زمانی عه‌ره‌بی، فارسی و كوردی نه‌زانی بايه، چاك له شيعری نالی نه‌ده‌گه‌يشت. مامۆستای مه‌زن هه‌ستی به‌و كه‌م و كووڕی‌يه كردوه بۆيه به خۆی و كوڕ‌انيه‌وه ، هه‌ستاون ، تێكۆشان و ڕه‌نجيان كێشاوه و به هه‌زاران زه‌حمه‌ت نوسخه‌ی ده‌ستنووسيان په‌يدا كردوون له‌ به‌ر يه‌كيان ڕاناون ئه‌م ديوانه به نرخه‌يان شه‌رح كردوه له هه‌وه‌ڵه‌وه پێشه‌كی‌يه‌كی زانايانه‌يان بۆ نووسيوه كه خۆی كتێبێكی سه‌ر به خۆيه و خويندنه‌وه‌ی بۆ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی سه‌ريان له شيعر و ئه‌ده‌ب ده‌خورێ پێويسته؛‌ له دوايه شيعره‌كانيان راست كردوه‌ته‌وه ، مانا لێ داوه‌ته‌وه ، هه‌ڵسه‌نگاندوه و له پێش خوينه‌ريان داناوه.

                                   مامۆستا هێمن

    تا ئێستا كاری وا له نێو كورداندا نه‌كراوه . زۆر كه‌س له سه‌ر نالی‌يان نووسيوه به‌ڵام كه‌س ئه‌وه‌نده‌ی خۆ پێوه ماندوو نه‌كردوه؛ ئه‌وانی باش بوون، ناته‌واو بوون ئه‌وانه‌ی نه‌زانانه نووسرا بوون هه‌ر نه‌بان باشتر بوو. هيچ كارێك ئه‌ويش كاری وا ئه‌سته‌م و گران بێ كه‌م و كووڕی نابێ، ره‌نگه ئه‌و كاره گه‌وره‌يش نه‌خته نه‌قسێكي هه‌بێ به‌ڵام بێ گومان هاوتا و وێنه‌ی نيه... .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 

سه‌رنج: ئه‌م نووسراوه به‌شێكه‌ له سه‌ره‌تای ديوانی نالی به‌ پێنووسی مامۆستا سيّد محمّدامين شيخ الاسلامی(مامۆستا هێمن). بڕوانه: ديواني نالي،‌ چاپ کراوی ناوندی بڵاوکردنه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بی کوردی ئینتشاراتی صلاح‌الدّين ايوبی له‌ ورمێ.

 

:بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان

زندگينامة خودنوشتِ علامه ملا عبدالكريم مدرّس

+  یکشنبه 1387/02/01کات ژمێر 0:7     | 

ئه‌وكتێبانه‌ی له ستایشی پایه‌ی مه‌ولانادا نووسراون:

 

  1. أصفی الموارد فی سلسال أحوال الإمام خالد، تألیف الشیخ عثمان ابن سند الوائلی النجدی نزیل البصرة.
  2. الفیض الوارد علی روضة مرثیة مولانا خالد، تألیف أبی الثناء محمود الآلوسی.
  3. المجد التالد فی مناقب مولانا خالد تألیف إبراهیم فصیح الحیدری البغدادی.
  4. سل الحسام الهندی لنصرة مولانا خالد النقشبندی، تالیف الشیخ محمد امین الشهیر بإبن عابدین.
  5. الأساور العسجدیه فی المآثر الخالدیه، تألیف الشیخ حسین بن احمد البصری الدسوری.
  6. الحدیقة الندیه و البهجة الخالدیه، تألیف محمد بن سلیمان الحنفی البغدادی.
  7. النشر الوردی بأخبار مولانا خالد النقشبندی الكردی، تألیف الشّیخ أبی‌بكر محمد الحنفی الأحسائی.
  8. القول اصواب برد ما سمی بتحریر الخطاب، تألیف محمد أمین مفتی الحلة.
  9. السهم الصائب لمن سمی الصالح بالمبتدع الكاذب، تألیف محمدامین السویدی البغدادی.
  10. البهجة السنیه فی آداب الطریقة العلیة الخالدیه تألیف محمد بن عبدالله الخانی.
  11. حصول الأنس فی إنتقال حضرة مولانا خالد إلی حضرة القدس، تألیف السید اسماعیل الغزی العامری مفتی الشافعیه بدمشق.
  12. ریاض المشتاقین فی مناقب مولانا خالد الضیاءالدّین، تألیف الملا حامد البیسارانی.
  13. مسلی الواجد و مثیر النواجد فی تشطیر مرثیة مولانا خالد، للشیخ داود بن سلیمان بن جرجیس.
  14. بغیة الواجد فی مكتوبات مولانا خالد، للشّیخ محمّدأسعد صاحب.
  15. نور الهدایة و العرفان فی سر الرابطة و التوجه و ختم الخواجكان للشّیخ محمّدأسعد صاحب زاده.
  16. الفیوضات الخالدیه، للشّیخ محمّدأسعد صاحب زاده.
  17. جمع القلائد و مجمع الشوارد، فی فرائد حضرة مولانا خالد للشّیخ محمّدأسعد صاحب زاده.
  18. الرحمة الهابطه فی ذكر إسم الذات و الرابطه تألیف الشّیخ حسین بن احمد الدسوری.
  19. الأنوار القدسیه فی مناقب السادة النقشبندیة، لمحمد بن أحمد الرخاوی.
  20. الحدائق الوردیه فی حقائق أجلاء النقشبندیه، للشیخ عبدالمجید بن محمد الخانی الخالدی.
  21. یادی مه‌ردان(جلد اوّل)،الشیّخ عبدالكریم محمّد المدرس.
  22. مه‌ولانا خالید و ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی، سید طاهر سید زادة هاشمی.
  23. نقشی از مولانا خالد نقشبندی و پیروان طریقت او؛ دكتر مهیندخت معتمدی.
  24. مولانا خالد النقشبندی، الدكتور نزار اباظه.
  25. ته‌ريقه‌تی نه‌قشبه‌ندی، عبدالرّحمن بیلاف برزنجی.

 

هه‌روه‌ها باسی سیره‌تی مه‌ولانا و خوو ڕه‌وشتی له گه‌لێ كتێبی‌تریشا هاتووه كه ته‌رخان نه‌كراون بۆ باسی ئه‌و، وه‌ك«جامع الكرامات»ی شێخ یوسفی كوڕی ئیسماعیلی نه‌بهانی و «الأعلام» ی خه‌یروددینی زه‌ركه‌لی و «نشوة الشمول» و «نشوة المدام» و «غرائب الإغتراب»ی ئه‌بولثه‌نای ئالووسی و «عنوان المجد»ی ئیبراهیم فصیح حیده‌ری و «قاموس الأعلام»ی شه‌مسوددین سامی و «المسك الأزفر فی علماء القرن الثالث عشر»ی مه‌حموود شوكری ئالووسی و« السعادة الأبدیة فی ما جاء به النقشبندیه» و « الحدائق الوردیة فی حقائق اجلاء النقشبندیه»ی عه‌بدولمه‌جیدی كوڕی موحه‌ممه‌دی خانی و «معجم المؤلفین»ی عومه‌ر رضا كه‌ححاله و « منتخبات التواریخ»ی دیمه‌شقی و « المقامات السعدیة»ی شێخ موحه‌ممه‌د مه‌ظهه‌ری مه‌عصوومی و «القافله»ی دادیار مه‌حموودولعه‌بطه و « مشاهیر الشرق فی القرن التاسع عشر»ی جورجی زه‌یدان و « هدیة العارفین فی أسماء المؤلفین»ی ئیسماعیل پاشای به‌غدایی بابانی و «معجم المطبوعات العربیة» ی یووسف ئیلیان سه‌ركیس و «حدیقة الأولیا»ی خواجه‌زاده ئه‌حمه‌د حیلمی و « الكشاف فی مخطوطات خزائن الأوقاف»ی دوكتور موحه‌ممه‌د ئه‌سعه‌د طه‌لس و « مطالع السعود»ی شێخ عوثمانی ئیبنولسه‌نه‌د و « تنویر القلوب»ی شێخ موحه‌ممه‌د ئه‌مینی هه‌ولێری و « حسب حال السالك»ی ئه‌حمه‌د شه‌وكه‌ت و « التراث الروحی» ی موحه‌ممه‌د عه‌بدولمونعیمی خه‌فاجی و « مجمع الأدبا »ی مه‌ستووره خانمی ئه‌رده‌لان و « التعریف بمساجد السلیمانیه و مدارسها»ی شێخ موحه‌ممه‌دی قزڵجی و «خلاصة تاریخ الكرد و كردستان» و « مشاهیر الكرد و كردستان» و « تاریخ السلیمانیة و انحائها»ی موحه‌ممه‌د ئه‌مین زه‌كی و « الأكراد فی بهدینان»ی ئه‌نوه‌ر مائی و « مفتی زه‌هاوی» ی شێخ موحه‌ممه‌دی خال  و «تاريخ مشاهير كرد»ی بابا مردۆخی ڕۆحانی و گه‌لێ كتێبی‌تری جگه له‌مانه.

 

بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان:

ژیا‌ننامه‌ی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید

شرح حال حضرت مولانا خالد ذی‌‌الجناحين نقشبندی شهرزوری

+  یکشنبه 1386/09/04کات ژمێر 19:1     | 

  مه‌لا شێخ خالیدی شاره‌زووری ناسراو به « مه‌ولانا خالید» كه نازناوی «ضیاءالدّین» و «ذی الجناحین» یش هه‌بووه،یه‌كێكه له كه‌ڵه پیاوانی كوردستان له گۆڕه‌پانی خوداناسی و زانیاری‌دا؛ خواناسێكی گه‌وره‌ی وا كه له گه‌ڵ ئه‌وته‌مه‌نه كورته‌ی دا گه‌یشته به‌رزترین پله‌ی ناوداری و خۆشه‌ویستی به جۆرێك كه كاتێ له هیندستان له خزمه‌تی « شا عبدالله دهلوی» گه‌ڕایه‌وه،هه‌زاران كه‌س له زانایانی ئایینی و گه‌وره پیاوان و خه‌ڵكی‌تر به‌ره‌و پیری ڕۆیشتن و بوون به موریدی و له سه‌رده‌می ژیانی‌دا، ناوبانگی زانایی و خواناسیی ئه‌و، بێجگه له كوردستان، له وڵاتانی ئێراق و ئێران و توركیا و سوریا و میسر و عه‌ره‌بوستان و ئه‌فغانستان و... ده‌نگی دایه‌وه و به هه‌زاران هه‌زار مورید و په‌یڕه‌وی بوو، وه‌ هه‌ر له ژیانی خۆیدا،هه‌ندێك له زانایانی ئایینی و گه‌وره مامۆستایانی ئه‌و سه‌رده‌مه له عه‌رب و تورك و كورد كتێبیان سه‌باره‌ت به‌و نووسی(ژماره‌ی ئه‌م كتێبانه ده‌گات به نزیكه‌ی 20 كتێب) و له كۆچی دوایی‌یشیدا، به شیعر و نووسراوه‌ی به‌رز لاواندیانه‌وه؛ ئێسته‌یش جێگه‌ی خۆیه‌تی كه ئێمه‌یش به خویندنه‌وه‌ی ژیاننامه‌ی ئه‌و گه‌ره پیاوه،ئاشنایی زۆرتری له گه‌ڵ په‌یدا كه‌ین:

 

                            ژیا‌ننامه‌ی حه‌زره‌تی مه‌ولانا خالید

 

ناوی خالید كوڕی ئه‌حمه‌دی كوڕی حوسه‌ینه‌ و له‌تیره‌ی جافی مكایلی‌یه. دایكی ناوی فاتمه‌یه و له سه‌ییده‌كانی پیر خدری‌یه.

مكایلی تیره‌یه‌كن له جافی كۆچه‌ری له‌نه‌‌ته‌وه‌ی پیر مكائیل كه به شه‌ش ئه‌نگوس(شه‌ش په‌نجه) ناسراوه و له ساڵی 738 ی كۆچی‌دا هاتوه بۆ ناوچه‌ی «جوانڕۆ» و له دێی ده‌ودان نیشته‌جی بووه، هه‌ر له‌وێش كۆچی دوایی كردوه. ماوه‌یه‌ك دوای وه‌فاتی پیرمكائیل، نه‌وه‌كانی چوونه‌ته ناوچه‌ی قه‌ره‌داغ و سه‌نگاو.

مه‌ولانا خالید  له ساڵی 1193 ی كۆچی‌دا له شاری قه‌ره‌داغ له دایك بووه و به منداڵی هه‌ر له‌و شاره خوێندوویه. له ته‌مه‌نی لاوه‌تی‌دابه فه‌قێیه‌تی چووه بو سوله‌یمانی لای مامۆستا پایه‌به‌رزه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه ده‌رسی خوێندووه و له خزمه‌ت شێخ محه‌مه‌د قه‌سیمی سنه‌یی ئیجازه‌ی وه‌رگرتوه؛ له هه‌موو زانسته‌كانی ئه‌و زه‌مانه‌ی خوێندگا ئیسلامی‌یه‌كاندا زۆر به‌رز و هه‌ڵكه‌وتوو و خاوه‌ن پایه بووه. كاتێ سه‌یید عه‌بدولكه‌ریمی به‌رزنجی مامۆستای خۆی له ساڵی 1213 دا، كۆچی دوایی ده‌كا، مه‌ولانا به فه‌رمانی عه‌بدوڕه‌حمان پاشای بابان له جێی داده‌مه‌زرێ و ده‌ست ده‌كا به ده‌رس كوتنه‌وه و له هه‌موو لایه‌كه‌وه فه‌قێ دێنه خزمه‌تی و ناوبانگ ده‌ر ده‌كا. له‌و ماوه‌یه‌دا كه خه‌ریكی ته‌دریس بووه، گه‌لێ له دنیا و ئه‌هلی دونیا دوور بووه و هه‌میشه موشتاق بووه مورشدێكی ڕۆحی بدوزێته‌وه و عیلمی ته‌سه‌ووفی لێ وه‌ربگرێ تا له چاڵی دنیاخوازی‌یه‌وه به پایه‌ی به‌رزی مه‌عنه‌وی بگات.

حه‌زره‌تی مه‌ولانا له ساڵی 1220 دا له ڕێگای شامه‌وه ده‌چێ بۆ زیاره‌تی مه‌ككه و مه‌دینه. وه‌ك ده‌گێڕنه‌وه پیاوچاكێك له‌و سه‌فه‌ره‌دا تێی ده‌گه‌یه‌نێ كه ده‌بێ بچێ بۆ هیندوستان تا به مورادی دڵی بگا.

ماوه‌یه‌ك دوای گه‌ڕانه‌وه له حه‌ج به‌رو هیندوستان وه ڕێ ده‌كه‌وێ، له ڕێگای تاران و خوراسانه‌وه دوای پتر له ساڵێك ده‌گاته دێهلی و « شاه عبدالله دهلوی » زیاره‌ت ده‌كا. له ماوه‌ی پێنج مانگدا ئه‌ونده له لای شاه عبدالله خۆشه‌ویست ده‌بێ كه كه‌س به پایه‌ی ئه‌و ناگا. دوای سه‌ركه‌وتن له پله و پایه‌كانی ته‌ریقه‌ت، حه‌زره‌تی شا عبدالله ئیجازه‌ی ئیرشادی له هه‌ر پێنج ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی، قادری،سوهره‌وه‌ردی، كوبره‌وی و چه‌شتی‌دا پێ ده‌دا و دوای ساڵێك به فه‌رمانی شاعبدالله ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ كوردستان. له سالی 1226 دا ده‌گاته‌وه سوله‌یمانی و زانایان و پیاو ماقووڵانی شار به‌ره‌و پیری دێن، پاش ماوه‌یه‌ك حه‌سانه‌وه دچێ بۆ به‌غدا و پێنج مانگ له باره‌گای غه‌وسی گه‌یلانی‌دا ده‌مێنێته‌وه و دیسان ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سوله‌یمانی، ئه‌مجار ده‌س ده‌كا به ئیرشادی موسوڵمانان بۆ ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی. هاوینان چووه بو هه‌ورامان و هه‌ر له‌و سه‌فه‌رانه‌دا شێخ عوسمان سیراجه‌ددین كه ئه‌و كاته به فه‌قێ عوسمان مه‌شهوور بووه به خزمه‌تێ گه‌ییوه و خه‌ریكی سولوكی ته‌ریقه‌ت بووه.

مه‌ولانا له سالی 1228ی كۆچی‌دا بۆ جاری دووهه‌م چووته به‌غدا و دوای چه‌ند ساڵ گه‌ڕاوه‌ته‌وه بۆ سوله‌یمانی و ماوه‌ی شه‌ش ساڵ له‌وێ ماوه‌ته‌وه. له ئاخردا ده‌بینێ كه وه‌زعی سوله‌یمانی به‌ هۆی كێشه و ناكوكی له ناو بابانه‌كاندا ناخۆش بووه، ئیدی به جارێك دڵی له‌و شاره هه‌لده‌قه‌ندرێ و له سالی 1236دا  بۆ جاری سێهه‌م ده‌چێ بۆ به‌غدا، دوای دوو ساڵ مانه‌وه، به‌ره‌و شام  وه‌ڕێ ده‌كه‌وێ و له ساڵی 1238ی  كۆچیدا ده‌گاته ئه‌وێ.

دوای حه‌سانه‌وه له شام، به مه‌به‌ستی زیاره‌ت، سه‌فه‌ریكی قودس ده‌كا. له‌وێش زۆر له زانایان و پیاو ماقووڵان و خه‌ڵكی دی ده‌بن به موریدی. كه له قودسه‌وه بۆ شام ده‌گه‌ڕێته‌وه تا ساڵی 1241 خه‌ریكی ئاموژگاری كردنی موسوڵمانان و ده‌رس گوتنه‌وه به فه‌قێ‌یان و ئیرشادی موریدان ده‌بێ. له‌و ساڵه‌دا دیسان سه‌فه‌ری مه‌ككه و مه‌دینه ده‌كا، له مه‌دینه كومه‌ڵێكی زۆر له موسوڵمانان به تایبه‌تی زانایان و پیاو ماقووڵان، كه هاتبوون بۆ حه‌ج، به خزمه‌تی ده‌گه‌ن و ته‌ریقه‌تی لێ وه‌رده‌گرن. هه‌ڵبه‌ت پێش ئه‌م سه‌فه‌ره له مه‌ككه خه‌لیفه‌ی هه‌بووه.

ساڵێك دوای گه‌ڕانه‌وه بۆ شام، واتا له سالی 1242ی كۆچیدا، شه‌وی چوارشه‌ممه 11ی مانگی ذی‌القعده‌ تووشی نه‌خۆشی تاعوون ده‌بێ و له شه‌وی جومعه سێزده‌ی هه‌مان مانگدا له نێوان نویژی شێوان و خه‌و‌تناندا كۆچی دوایی ده‌كا - خودای لێ ڕازی بێ. (1)

حه‌زره‌تی مه‌ولانا، كتێبی زۆری نووسیون و هه‌روه‌ها به كوردی و فارسی و عاره‌بی شیعری گوتوه كه زۆربه‌ی شیعره‌كانی پاڕانه‌وه له خوا و پێغه‌مبه‌ر(د.خ) و مه‌دحی پیاوچاكانن.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. ئه‌م ژین‌نامه‌یه له كتێبی یادی مه‌ردان(به‌رگی یه‌كه‌م) نووسراوی مامۆستای به‌ناوبانگ مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی موده‌ڕیس گوڵبژێر كراوه.

 

سه‌رچاوه: سیلسیله‌ی نه‌خشبه‌ندی؛ نووسراوی ره‌حمان میسباح قازی؛ چاپی یه‌كه‌م، ناوه‌ندی بڵاوكردنه‌وه‌ی فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بی كوردی(ئینتشاراتی سه‌لاحه‌دینی ئه‌ییوبی)، ورمێ: 1369 ی هه‌تاوی، لل. 8 ـ 6 .

 

بابه‌ته‌ پێوه‌ندیداره‌کان:

ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی و مه‌ولانا خالید و شێخی سیراجوددین

شرح حال حضرت مولانا خالد ذی‌‌الجناحين نقشبندی شهرزوری

خالد البغدادی،شیخ الطریقة النقشبندیة

+  شنبه 1386/08/26کات ژمێر 18:55     | 

   نه‌قشبندی، ڕێ و ڕه‌وشت (ته‌ریقه‌ت)ێكه كه خراوته پاڵ خواجه « بهاءالدّین نقشبند بخارایی(791 ـ 717 كۆچی) »، به‌ڵام ناتوانین بڵێین به‌هائه‌ددین بنیات دانه‌ری ئه‌و ته‌ریقه‌ته‌یه، چونكه له ڕاستیدا ته‌ریقه‌كه‌ی ئه‌و، هه‌ر درێژه‌ی ته‌ریقه‌تی خواجه‌گانه، ئه‌و ڕێ و ڕه‌وشت و سلووكه‌ی كه خواجه یووسفی هه‌مه‌دانی(535 ـ 440 كوچی)  و خواجه عه‌بدولخالقی غوجده‌وانی(575 ـ493 كوچی) دایان مه‌رزاندبوو.

خواجه بهائوودین، كه ناوبانگی «شاهی نه‌قشبه‌ند»ه ، له سه‌یید ئه‌میری كولاله‌وه ته‌ریقه‌تی وه‌رگرتوه و له پاشان، بوو به زیندووكه‌ره‌وه و ڕاست‌كه‌ره‌وه‌ی ته‌ریقه‌تی خواجه‌گان و به‌م جۆره، ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی بوو به كۆ كراوه‌ی ده‌رز و فێر كاریی‌یه‌كانی «عبدالخاق غجدوانی» و «بها‌ء‌الدّین بخارایی».

ئه‌م ته‌ریقه‌ته به ماوه‌ێیكی زۆر كه‌م له ''ماوراءالنهر'' و ''خوراسان''دا په‌ره‌ی سه‌ند و له پاش به‌هائه‌ددین جێ‌نشینه‌كانی ئه‌و علاءالدّین عطار (فه‌وت 802 كۆچی) و محمّد پارسا(فه‌وت 822 كوچی) و یعقوب چرخی(فه‌وت 851 كوچی) ده‌ستیان كرد به ئیرشاد كردن و ده‌ستێكی باڵایان هه‌بوو له بڵاوه‌پێدانی ته‌ریقه‌ته‌كه‌دا و له دوای ئه‌وانیش، خواجه«عبیدالله احرار» (895 ـ 806) سه‌ری هه‌ڵدا كه ناودارترین و دسه‌ڵاتدارترینی شێخه‌كانی چه‌رخی ته‌یموور خانی ناودار به «له‌نگ»ه و ئه‌م ته‌ریقه‌ته له چه‌رخی   ئه‌حراردا، گه‌یشته چیای ده‌سه‌ڵات و ناوبانگ و په‌ره‌سه‌ندن.

بناغه‌ی ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی له سه‌ر سوننه‌تی پیغه‌مبه‌ر(د.خ) و شه‌ریعه‌ت و دووره په‌رێزی له بیدعه دامه‌زراوه و داكۆكی ئه‌كات له سه‌ر ئه‌وه و و هه‌ر ئه‌م خاڵه بووه‌ته هۆی ئه‌وه‌ی كه ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی له خۆرهه‌ڵات و خۆرئاوای جیهانی ئیسلام‌دا په‌ره بستێنێ و به تایبه‌ت ببێ به ڕه‌وشتی سۆفیانه‌ی زانایان و ئه‌دیبان و فیقهـ زانانی ئیسلام و له‌وانه، شێخی «ابن‌حجر هیتمی»(974 ـ 909)،  وتوویه‌تی: :« الطریقة العلیة السالمة من كدورات جهلة الصوفیه، هی الطریقة النقشبندیة» واته: « ئه‌و ته‌ریقه‌ی كه له خه‌وش و خاڵ و ناله‌باریی‌یه‌كانی سۆفیه نه‌زانه‌كان، خاڵی و دووره، هه‌ر ته‌ریقه‌ی نه‌قشبه‌ندیه».

یه‌كیك له گه‌وره‌كان و مورشیده‌كانی ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی كه له چه‌رخی ئه‌ودا نه‌قشبه‌ندی زۆر بلاو بووه‌وه، « مولانا شاه غلامعلی عبدالله دهلوی»ه (1240 ـ 1158) . له سه‌رده‌می ئیرشادی شاعه‌بدوڵڵادا، خواناس و زانای گه‌وره‌ی كورد «ضیاءالدین ابوالبهاء مولانا خالد ذو‌الجناحین شهرزوری» (1242ـ 1193) به رێنوێنی كردنی یه‌كێك له موریده‌كانی ئه‌و له سالی 1222 كوچی‌دا ئه‌چێ بۆ ''دیهلی'' له هیندستان و له پاش یه‌ك ساڵ به وه‌رگرتنی ته‌ریقه و ئیجازه‌ی ئیرشاده‌وه ئه‌گڕێته‌وه بو كوردستان و ده‌ست ئه‌كات به ئیرشاد و بڵاو كردنه‌وه‌ی ته‌ریقه‌ته‌كه‌و له‌و كاته‌وه، ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی ـ كه تا ئه‌و سه‌رده‌مه له كوردستاندا ئه‌ونده ناوبانگ و بڵاوه‌ی نه‌بووه ـ به جوریك بڵاوه ئه‌كات و په‌ره ئه‌ستێنێ كه ته‌نانه‌ت ده‌سه‌ڵاتداران و زانایان و له‌وانه، مامۆستاكانی مه‌ولانا خالیدیش، ئه‌بن به ئۆگری.

له پاش مه‌ولانا خالید، خه‌لیفه‌كانی له ناوچه جۆر به جۆره ئیسلامیه‌كاندا، ده‌ستیان كرد به ئیرشاد و به‌ره‌و پێش بردنی ته‌ریقه‌ته‌كه. «شیخ عثمان سراج‌الدّین نقشبندی» یه‌كێكه له جیگه‌داره زۆر به‌ناوبانگه‌كانی مه‌ولانا خالید و سالی 1995 كوچی له شارۆچكه‌ی ته‌وێڵه‌ی هه‌ورامانی كوردستانی به‌شی عیراق‌دا، پێی ناوته ئه‌م جیهانه و له پاش باڵق بوون، ده‌ستی بردوه‌ته خوێندنی ئایینی و هه‌ر له سه‌رده‌می لاویه‌تیه‌وه، ئۆگری سۆفیه‌تی و خواناسی بووه و له پاڵ خویندن‌دا، خه‌ریكی سولووكیش بووه و چاوه‌ڕی بووه به خزمه‌تی پیاوێكی ته‌واوی ته‌واو بار هینه‌ر(كامل مكمّْل) بگات هه‌تاكوو ته‌ریقه‌تی لێ وه‌ربگری و له‌و كاته‌دا، مه‌ولانا هات بو ''به‌غداد'' و شێخی «سراج‌الدّین» ته‌ریقه‌تی لێ وه‌رگرت و وه‌ك هه‌وه‌ڵین خه‌لیفه‌ی مه‌ولانا خالید، سالی 1228 كۆچی له سلیمانی‌دا ئیجازه‌ی خه‌لیفایه‌تی و ئیرشادی له ده‌ستی ئه‌و ئه‌ستاند.


درێژه‌ی بابه‌ت
+  دوشنبه 1386/07/23کات ژمێر 0:8     | 

له زه‌مانی حه‌زرتدا نوور و به‌ركه‌تی هاوڕێیه‌تی پێغه‌مبه‌ر ، دروودی خوای له سه‌ر بێ، ئه‌ونده فراوان و عاله‌مگیر بوو حیسابی نه‌ئه‌كرا.

هه‌روا له زه‌مانی تابعینیشدا هه‌رچه‌ند ئه‌و شێوه پێشوه نه‌ما بوو، به‌ڵام پاشماوه‌ی نووری به‌ركه‌تی زه‌مانی پێغه‌مبه‌ر هێشتا گه‌لێ زۆر بوو و مه‌جالی ئه‌وه نه‌بوو كه‌سێ به تایبه‌تی مه‌شهوور ببێ به مورشید و موره‌ببی. به‌ڵام له سه‌ده‌ی پاشه‌وه‌دا كه‌سانی نه‌زان و بێ‌ئاگا له خوا و دنیا په‌رست ئه‌ونده زۆر بوون پیاوانی راسته‌قینه وه‌ك ئه‌ستێره‌ی شه‌وی تاریك دیاری‌یان ئه‌دا و به یه‌كه یه‌كه ئه‌ژمێررا بۆیه یه‌كه یه‌كه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی به هاوڕێیه‌تی پیاوه به‌رزه‌كانی وه‌ك خوله‌فای راشیدین و ئه‌صحابه و تابیعین په‌روه‌رده بووبوون كه‌ناریان گرت و له ئه‌هلی فه‌ساد و خراپه‌ و بێ‌ئاگایی دوور  كه‌وتنه‌وه. ئه‌وانه‌ش كه ئه‌یانویست بچنه سه‌ر ڕه‌وشت و خووی ئه‌وان ده‌وری ئه‌وانیان ئه‌دا و له‌وان خڕ ئه‌بوونه‌وه و له سه‌ر ڕه‌وشتی ئه‌وان ده‌ستیان ئه‌كرد به عیباده‌ت و ئایین‌په‌روه‌ری و زوهد و خه‌ڵوه‌ت و پاك كردنه‌وه‌ی نه‌فس له ڕه‌زیله و خراپه و وه‌رگرتنی خووڕه‌وشتی پاك و به‌رز كه پێی ئه‌وتری غه‌زای گه‌وره(الجهاد الأكبر) كه غه‌زای نه‌فسه. ئه‌م كه‌سانه ئه‌بوون به پێشه‌نگ و پێشوای موسوڵمانان و دیاره هه‌ریه‌كێ له‌مانه ڕێ و شوێنێكی تایبه‌تی بۆ خۆی وه‌ر ئه‌گرت.

بۆ نموونه ئه‌‌م ئادابه‌ی كه ئه‌مڕو مه‌شهووره به ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی وه‌ختی خۆی له سه‌رده‌می حه‌زه‌رتی ئه‌بووبه‌كری صیددیقه‌وه خوای لی رازی بێ تا زه‌مانی شێخ بایه‌زیدی به‌سطامی ناو نراوه به «ته‌ریقه‌تی صیددیقی‌یه» و له سه‌رده‌می شێخ بایه‌زیدی به‌سطامی‌یشه‌وه تا سه‌رده‌می خواجه عه‌بدولخالقی غه‌جده‌وانی ناو نراوه به  «ته‌ریقه‌تی طیفوری‌یه» و له سه‌رده‌می خواجه عه‌بدولخالقیشه‌وه تا سه‌رده‌می سه‌یید موحه‌ممه‌دی بوخارایی كه مه‌شهووره به شاهی نه‌قشبه‌ند ناو نراوه به «ته‌ریقه‌تی خواجه‌گان» و له سه‌ر ده‌می ئه‌ویشه‌وه تا سه‌رده‌می خواجه عوبه‌یدوڵلای ئه‌حرار ناو نراوه به ته‌ریقه‌تی «نه‌قشبه‌ندی‌یه» و له سه‌رده‌می خواجه عوبه‌یدوڵلای ئه‌حراریشه‌وه تا سه‌رده‌می سه‌یید ئه‌حمه‌دی فارووقی سه‌رهیندی ناو نراوه به «ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی‌یه‌ی ئه‌حراری‌یه» و له سه‌رده‌می ئیمامی ڕه‌ببانیشه‌وه ـ كه هه‌موو ئه‌ولیا هاوده‌نگن له‌وه‌دا كه تازه‌كه‌ره‌وه‌ی هه‌زاری دووهه‌می هیجریه(مجدد الف ثانی) ـ ناو نراوه به ته‌ریقه‌تی «موجه‌ددیدی‌یه» و ئه‌م ناوه تا سه‌رده‌می شاهـ مه‌ظهری مامۆستای شاهـ عه‌بدوڵلای دیهله‌وی به‌ردوام بووه و له سه‌رده‌می ئه‌ویشه‌وه به ته‌ریقه‌تی «مه‌ظهری‌یه» ناوبانگی ده‌ركردوه و له سه‌رده‌می مه‌ولانا خالیدی شاره‌رزووریشدا مه‌شهوور بووه به «خالیدییه». به هه‌ر حاڵ ئێستا له ناو مه‌نسووبه‌كانی ئه‌م ته‌ریقه‌ته‌دا ناوی «نه‌قشبه‌ندی‌یه» باوه. 

..................

سه‌رچاوه‌: یادی مه‌ردان؛ نووسراوی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولکه‌ریمی مدرس؛ به‌رگی یه‌که‌م، لاپه‌ڕه‌ی  134ـ 132.

+  سه شنبه 1386/07/03کات ژمێر 18:10     | 

ته‌ریقه‌ت له‌ عورفی ئه‌هلی ته‌سه‌ووفدا به مه‌عنای سلووك و گرتنه‌به‌ری ڕيگای به جێ هێنانی عيباده‌ت و فه‌رمانبه‌رداريی خواي ته‌عالايه به دڵسوزی و به ڕاستی.

خواي ته‌عالا له قورئاندا فه‌رموويه‌تی: « وَما خَلَقْتُ الجِنَّ وَ الإنْس إلّا لِيَعْبُدُون» واته: ئادميزاد و جنوكه‌م بۆ هيچ دروست نه‌كردوه بۆ ئه‌وه نه‌بێ بمپه‌رستن و به‌نده‌گيم بكه‌ن. په‌ره‌ستين و به‌نده‌گی‌يش ئه‌بێ به دڵسۆزانه و خاوێن و بێ‌گه‌رد بێ. خوا له قورئانا فه‌رموويه‌تي:« و َما اُمِروا إلّا لِيَعْبُدُوا الله مُخْلِصينَ لَهُ الدِّين» واته: فه‌رماني هيچيان نه‌دراوه‌تێ ئه‌وه نه‌بێ خواپه‌رستي‌يان خاوێن و بێ‌گه‌رد بێ. هه‌روه‌ها فه‌رموويه‌تي:«ألا للهِ الدّين ُالخالِص» واته: په‌رستني بێ‌گه‌رد هه‌ر بۆ خوايه. په‌رستنيش كه پێويسته خاوێن و بێ‌گه‌رد بێ، دوو به‌شه: يه‌كه‌م: ئه‌سڵی‌يه كه ئيعتقاد و باوڕه به زاتی خوا و فريشته‌كان و پێغه‌مبه‌ران و ئه‌و كتێبانه‌ی كه خوای ته‌عالا ناردوونی بۆ سه‌ر ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه و باوه‌ڕ به ڕۆژی قيامه‌ت و قه‌زاو قه‌ده‌ر واته باوه‌ڕ به‌وه كه هه‌رچی له عاله‌مدا ئه‌بێ و ئه‌كرێ هه‌مووی خوا پێی ئه‌زانێ و به دروست كردنی خوايه.

به‌شی دووهه‌ميش فه‌رعيياتی دينه كه وتنی كه‌ليمه‌ی شه‌هاده‌ته واته« أشهدُ أنْ لا الهَ الا الله و أشهدُ أنَّ محمّداً رسولُ الله» و به جێ هێنانی پێنج فه‌رزه‌ی نوێژ له هه‌موو شه‌و و ڕۆژێكدا و ڕۆژوو گرتنی ره‌مه‌زان له هه‌موو ساڵێكدا و دانی زه‌كاتی ماڵ به موسته‌حه‌ققان و حه‌جی ماڵی خوا له مه‌ككه بۆ هه‌ر كه‌س ده‌سه‌ڵات و توانای ببێ، وه‌ك له شه‌رعدا باسی كراوه.

به‌شی یه‌که‌م كه ئيمان و باوه‌ڕه، به ساده‌يی له ته‌مێ و ته‌ربيه‌ی ناو ماڵ و له ده‌می موسڵمانان وه‌ر ئه‌گيرێ و به شێوه‌ی عيلميش له خوێندنی كتێبی ئيعتقاد و ده‌رس وه‌رگرتن له مامۆستايانی زاناوه وه‌ر ئه‌گيرێ. هه‌روه‌ها به‌شی فه‌رعيياتيش له ته‌مێ و ته‌ربيه‌ی ناو ماڵ و چاو لێ كه‌ريی موسڵمانان و له خوێندنی ده‌رسی شه‌رع وه‌رئه‌گيرێ لای مامۆستای زانا و شاره‌زا.

خاوێنی و بێ‌گه‌ردی له عيباده‌تدا كه بۆ ئه‌سلی‌ياتيش و فه‌رعی‌ياتيش پێويسته، چه‌ند ڕيگای هه‌يه، يه‌كه‌م: به‌‌هره‌يه‌كه خوا ئه‌يبه‌خشێ به ئاده‌مزاد و هيدايه‌تی ئه‌دا كه‌وا به ساغی و ڕاستی خه‌ريكی خوا په‌ر‌ستی ببێ. دووهه‌م: به جێ‌هێنانی ئادابی دين وه‌ك كردنی ئه‌و شتانه‌ی خوا فه‌رمانی به كردنيان داوه و نه‌كردنی ئه‌و شتانه‌ی خوا فه‌رمانی به نه‌كردنيان داوه كه ئه‌مه‌ش ورده ورده ئه‌بێ به هۆی ئه‌وه كه نه‌فسی ئينسانی له سه‌ر دا بمه‌زری. سێهه‌م: ئه‌و جۆره هه‌وڵ و تێكۆشانه كه پێغه‌مبه‌ر (د. خ) كردوويه‌تی و به‌رده‌وام بوون له سه‌ر تاعه‌ت و سه‌بر و خۆ ڕاگرتن له به‌ر باری ئازار و زه‌حمه‌تی دوژمناندا و هه‌وڵ دان وجيهاد له ريگه‌ی ڕاستيدا و خۆ دوور ڕاگرتن له‌وانه كه غافڵ و بێ‌هۆش و بێ‌ئاگان له به‌جێ‌هێنانی واجباتی دين، چونكه نه‌فسی ئينسان هه‌ميشه ئينسان به‌ره‌و گوناهـ و خراپه رائه‌كێشی و نه‌فس تا له سيفاتی خراپ پاك نه‌كريته‌وه، مه‌يدانی ئه‌وه ئه‌بێ كه شه‌يتان كنه‌ی تيا بكا و له ڕێی چاكه لای بدا، بويه‌ش پێغه‌مبه‌ر(د. خ) فه‌رموويه‌تی: « إنّ الشَّيطانَ لَيَجری مِنْ إبنِ آدَم مَجْرَی الدَّم» واته: شه‌يتان وه‌ك خوێن به ناو له‌شی ئاده‌مزاددا دێت و ده‌چێ. به كورتی نه‌فسی ئينسان بێ ته‌زكيه‌و خاوێن كردنه‌وه ناگا به پايه‌ی دڵسۆزی، بۆيه‌ش خوا فه‌رموويه‌تی: « وَالَّذينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا » واته: ئه‌وانه‌ی له ڕێگای ئێمه تێكۆشاون ڕێگای خۆمانيان نيشان ئه‌ده‌ين. هه‌روه‌ها فه‌رموويه‌تی: « قَدْ أفلَحَ مَنْ زَكّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّاها» واته: ئه‌و كه‌سه‌ی نه‌فسی خۆی خاوێن بكاته‌وه رزگاری ئه‌بی و ئه‌و كه‌سه‌ی گومڕای بكا ڕه‌نجی به خه‌سار ئه‌چێ.

چواره‌ميش به هۆی هاوڕێيه‌تی و خۆشه‌ويستيی راستانی مه‌يدانی خواپه‌رستی وه‌ك پێغه‌مبه‌ران و ڕێبه‌رانی دين. له سه‌ر ئه‌م بناغه‌يه خوا فه‌رموويه‌تی:« يا أيُهَا الّذينَ آمَنُوا اتّقُوا اللهَ وَ كُونُوا مَعَ الصّادِقِين» واته: ئه‌ي خاوه‌ن باوڕه‌كان! له خوا بترسن و له گه‌ڵ ڕاستان بن. و پێغه‌مبه‌ريش فه‌رموويه‌تی: « وَ الّذِی نَفْسِی بِيَدِهِ لا يُؤمِنُ أحَدُكُم حَتّی أكونُ أحَبُّ إلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَ والِدِهِ وَ النّاسِ أجمَعيِن » واته: قه‌سه‌م به‌و خوايه‌ی گيانی من به ده‌ستی ئه‌وه، ئيمانی كه‌ستان ته‌واو نابێ تا منی لا له مناڵی و له باوكی و له هه‌موو خه‌ڵك خۆشه‌ويست‌تر نه‌بێ.

جا كه هاوڕێيه‌تی پياوچاكان له گه‌ڵ خۆش‌ويستندا هاته دی و ئينسان ڕێگای ئه‌و پياوچاكانه‌ی گرت، دڵی ئه‌بێ به ئايه‌نه‌ێ سيفات و ڕه‌وشتی ئه‌و كسانه‌ و به‌و جۆره كه دڵی ئه‌وان نوورانی بووه، دڵی ئه‌ميش نووراني ئه‌بێ. وه‌كوو چۆن ئينسان ئه‌گه‌ر لای ئاگردا دابنيشێ هه‌موو له‌شی گه‌رم دائه‌گيرسێ يا لای ئينساني زوير و په‌ست دابنيشێ خه‌م و مه‌ينه‌ت دای ئه‌گرێ و لای بۆن خۆشێکا دابنيشێ بۆنی خۆش ئه‌بێ. له سه‌ر ئه‌م ئه‌ساسه‌يه پێغه‌مبه‌ر(د.خ) فه‌رموويه‌تی:« ما صَبَّ اللهُ في صَدري شَيْئَاً إلّا صَبَّهُ فِي صَدْرِ أبي‌بَكر» واته: خوا هيچی نه‌رژاندوته سنگی منه‌وه كه نه‌يرژاندبێته سنگی ئه‌بووبه‌كريشه‌وه.

له سه‌ر ئه‌م نه‌ريته بوو هاوڕێكانی پێغه‌مبه‌ر(د.خ) به به‌ره‌كه‌تی هاوڕێيه‌تی پێغه‌مبه‌ره‌وه دڵيان نوورانی بوو، تابعين به به‌ره‌كه‌تی هاوڕێيه‌تی هاوڕێكانی پێغه‌مبه‌ره‌وه دڵيان ڕووی كرده خوا و پاكی و ساغی و بێ‌گه‌ردي له دڵياندا جێ‌گير بوو.

له سه‌ر ئه‌وه‌ش كه خواي ته‌عالا خۆی خاوه‌ن ئيراده‌يه و « يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاء » چه‌ند كه‌سێ له يارانی پێغه‌مبه‌ر له ناو ئه‌وانی‌ترياندا سه‌ركه‌وتووتر بوون و له ناو كومه‌ڵی ياراندا ده‌ركه‌وتن و كه‌سانی‌تريش سووديان له‌مان وه‌رگرت. بۆ نموونه حه‌زره‌تی ئه‌بووبه‌كر(ر.خ) شێوه‌ی يادی په‌نامه‌كی و دامه‌زرانی دڵ و به‌ندايه‌تيی ساغي له دڵدا دامه‌زرا. سه‌لمانی فارسی‌يش له حه‌زره‌تی ئه‌بووبه‌كره‌وه ئه‌مه‌ی بۆ مايه‌وه. ئيمام قاسمی كوڕی موحه‌ممه‌دی كوڕی ئه‌بووبه‌كريش له‌وه‌وه. هه‌روه‌ها بايه‌زيدی به‌سطاميش له ئيمام جه‌عفه‌ری صادقه‌وه ئيستيفاده‌ی نوور و به‌ركه‌تی كرد.

 ...................

سه‌رچاوه‌: یادی مه‌ردان؛ نووسراوی مامۆستا مه‌لا عه‌بدولکه‌ریمی مدرس؛ به‌رگی یه‌که‌م، لاپه‌ڕه‌ی  132ـ 129.

 

+  دوشنبه 1386/07/02کات ژمێر 17:51     |